Προστασία και αποκατάσταση τμημάτων του δυτικού, νοτιοδυτικού και νότιου τμήματος της ρωμαϊκής αγοράς του Δίου και συνολική βελτίωση και ανάδειξη του οικοδομικού τετραγώνου με επέκταση της διαδρομής επισκεπτών και αναβάθμιση των υπηρεσιών πληροφόρησης.
ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 1.887.000,00€ Με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΤΠΑ).
H πόλη του Δίου, μετά από εχθρικές εισβολές και φυσικές καταστροφές-σεισμούς και πλημμύρες- άρχισε να ερημώνει και τα μισογκρεμισμένα και ερειπωμένα κτίρια καλύφθηκαν από χώμα.
Χρόνια μετά, οι ανασκαφές τα αποκαλύπτουν και τα φέρνουν ξανά στο φως. Η έκθεση τους όμως στις συνθήκες του περιβάλλοντος με τις παγωνιές τον χειμώνα, τις ψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι και την υγρασία που έχει πολύ συχνά το Δίον, έχει αποτέλεσμα τη φθορά των ευαίσθητων υλικών και των τοίχων. Χρόνο με τον χρόνο διαβρώνονται και οι τοίχοι, τα ψηφιδωτά, οι τοιχογραφίες, οι λίθινες πλάκες των δαπέδων φθείρονται.
Για την προστασία των μνημείων, τη διατήρηση τους στον χρόνο αλλά και για την ανάδειξη τους, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας πραγματοποίησε το έργο με τίτλο «Αποκατάσταση και ανάδειξη του οικοδομικού τετραγώνου της αγοράς του Δίου (Α΄ και Β΄ ΦΑΣΗ)», το οποίο υλοποιήθηκε στο πλαίσιο των Επιχειρησιακών προγραμμάτων «Κεντρική Μακεδονία 2014-2020 και 2021-2027» και περιλάμβανε εργασίες αναστήλωσης και αποκατάστασης των χώρων στο δυτικό, νοτιοδυτικό και νότιο τμήμα της πλατείας της ρωμαϊκής αγοράς.
Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Το πρόγραμμα εργασιών αφορούσε στη στερέωση των τοίχων και τη συμπλήρωση τμημάτων τους που είχαν γκρεμιστεί, την κάλυψη σκαμμάτων από παλιές ανασκαφές, και την επίστρωση των δαπέδων με επιλεγμένα υλικά, ώστε να είναι κατανοητή η εικόνα των μνημείων. Έγινε συντήρηση των ψηφιδωτών δαπέδων, των τοιχογραφιών, των λίθινων πλακών με τις οποίες ήταν στρωμένη η πλατεία και των ευρημάτων που ανακαλύφθηκαν.
Οι εργασίες αποκατάστασης των τοιχοδομών, που πραγματοποιήθηκαν, αφορούσαν, κυρίως, στην αντικατάσταση του σαθρού κονιάματος με νέο κονίαμα. Στα τμήματα των τοιχοποιιών που είχαν σημειωθεί καταρρεύσεις έγιναν συμπληρώσεις για την ενίσχυση και την αποκατάσταση της συνέχειας τους.
Το κονίαμα είναι ένα μείγμα από ειδικά δομικά υλικά υψηλής ποιότητας, κατάλληλα για την εφαρμογή τους σε αρχαία μνημεία, που αποτελείται από άμμο, χαλίκι, ασβέστη, ποζολάνη και νερό. Οι συνθέσεις των κονιαμάτων που εφαρμόστηκαν, τόσο στην αποκατάσταση των τοιχοδομών, όσο και στις εργασίες συντήρησης, προέκυψαν βάσει αναλύσεων που διενεργήθηκαν από το Εργαστήριο Δομικών υλικών, του τμήματος των Πολιτικών μηχανικών, της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ.
Η κατάσταση διατήρησης του κλιβάνου στο βόρειο τμήμα της αγοράς, ήταν παρόμοια με αυτή των τοιχοδομών στον αρχαιολογικό χώρο. Παρουσίαζε αποσάθρωση του συνδετικού υλικού, αποκολλήσεις των κεραμικών πλίνθων και καταρρεύσεις, σε συνδυασμό με εκτενείς αλλοιώσεις που προκλήθηκαν από τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονταν στον θάλαμο. Οι εργασίες αποκατάστασης περιλάμβαναν τον καθαρισμό των σαθρών υλικών, την ενίσχυση με νέο συνδετικό κονίαμα και την προστατευτική κάλυψη και στερέωση της χωμάτινης περιμέτρου με πηλοκονίαμα.
Η ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ
Τα ψηφιδωτά δάπεδα, η πλακόστρωση της πλατείας της αγοράς και οι τοιχογραφίες, δεν έμειναν ανεπηρέαστα από τη φθορά του χρόνου.
Τα ψηφιδωτά δάπεδα είχαν υποστεί μετατροπές και φθορές κατά τη διάρκεια χρήσης της «Οικίας Επιγένους» και του «Σεβαστείου» και, μετά την αποκάλυψη τους, από την επίδραση των περιβαλλοντικών συνθηκών. Οι ψηφίδες, άρχισαν να αποκολλώνται από το υπόστρωμα και σε πολλά σημεία είχαν μετακινηθεί από την αρχική τους θέση.
Αρχικά, ενισχύθηκε το υπόστρωμα και στη συνέχεια απομακρύνθηκαν τα σαθρά και χαλαρά κονιάματα. Οι αποκολλημένες και μετακινημένες ψηφίδες, τοποθετήθηκαν στη θέση τους, ενώ σε όλη την έκταση των δαπέδων έγινε στερέωση και περιμετρική συγκράτηση τους με την εφαρμογή νέου κονιάματος. Τα τμήματα που εμφάνιζαν παραμορφώσεις και καθιζήσεις αποσπάστηκαν και επανατοποθετήθηκαν στη θέση τους και τα μικρά κενά συμπληρώθηκαν με ψηφίδες.
Οι τοιχογραφίες, δείγμα διακόσμησης σημαντικών χώρων, όπως ήταν το “Σεβαστείο”, είχαν την ανάγκη επεμβάσεων για την αποκατάσταση των φθορών, που είχαν προκληθεί από την έκθεση στις περιβαλλοντικές συνθήκες, και την απόδοση της εικόνας τους.
Η συντήρηση των τοιχογραφιών περιλάμβανε μια σειρά εργασιών που αφορούσαν στην αποκατάσταση του χρωματικού στρώματος και των τμημάτων που είχαν αποκολληθεί από το υπόστρωμα (τον σοβά) και τους λίθους του τοίχου, τη στερέωση και την περιμετρική συγκράτηση των σωζόμενων τμημάτων με κονίαμα και τον καθαρισμό τους και ολοκληρώθηκε με τη συμπλήρωση των κενών με κονίαμα και τον χρωματισμό του.
Την εικόνα του πυρήνα της ζωής της πόλης του Δίου συμπληρώνει η μορφή της πλατείας της αγοράς που ήταν καλυμμένη από μεγάλες λίθινες, ορθογώνιες πλάκες. Σήμερα σώζονται δύο τμήματα από το σύνολο της πλακόστρωσης, τα οποία ωστόσο είναι ικανά να μας μεταφέρουν την εικόνα που είχε η πλατεία.
Οι πλάκες βρέθηκαν μετά την αποκάλυψή τους κατακερματισμένες, ρηγματωμένες και μετακινημένες από την αρχική τους θέση. Οι εργασίες συντήρησης που πραγματοποιήθηκαν αφορούσαν στον καθαρισμό τους, στην περιμετρική συγκράτηση των σωζόμενων τμημάτων και στην πλήρωση των ρωγμών με νέο κονίαμα ώστε, το σύνολο που διατηρείται στη θέση του, να προστατευτεί από περαιτέρω φθορά.
Εκτός από τα παραπάνω, συντηρήθηκε στο εργαστήριο μεγάλος αριθμός κινητών ευρημάτων, όπως κεραμικά όστρακα και αγγεία, νομίσματα, μεταλλικά, οστέινα και γυάλινα ευρήματα, καθώς και μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη. Επιπλέον καθαρίστηκαν, στερεώθηκαν και κολλήθηκαν in situ οι λιθόπλινθοι των μεγάλων αναλημματικών τοίχων, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις χρειάστηκε να μετακινηθούν και να επανατοποθετηθούν στις αρχικές τους θέσεις.
Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ
Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή της αγοράς του Δίου, έφερε στο φως νέα στοιχεία για την παρουσία των ανθρώπων στις διάφορες φάσεις ζωής της πόλης. Μετά την ολοκλήρωση της έρευνας, τα προϊόντα των αποχωματώσεων απομακρύνθηκαν, έγιναν επιχωματώσεις των βαθιών σκαμμάτων και αποκαταστάθηκε η στάθμη του επιπέδου χρήσης, ώστε να καταστεί κατανοητή η γεωμετρία των κτηρίων.
Η τελική εικόνα της αγοράς του Δίου, διαμορφώθηκε με τα διαφορετικά υλικά, που επιλέχθηκαν για τη διάστρωση των χώρων, ώστε να συνυπάρχουν αρμονικά με τα χρώματα του καταπράσινου τοπίου και των υλικών που είχαν χρησιμοποιηθεί για τις κατασκευές. Οι διαστρώσεις έγιναν με σύγχρονα και με φυσικά υλικά όπως χαλίκια, κεραμικά, πηλό, άμμο. Στους χώρους όπου υπήρχαν αρχαία δάπεδα, όπως ψηφιδωτά και λίθινες πλάκες, επιλέχθηκε η τοποθέτηση σκουρόχρωμου χαλικιού για την συμπλήρωση των επιφανειών που δεν σώζονται. Οι άλλοτε στεγασμένοι χώροι, της οικίας, των στοών της πλατείας και του νότιου κτηρίου, καλύφθηκαν με χωμάτινα, υδατοπερατά δάπεδα κατασκευασμένα από μείγμα πηλού, άμμου και ποζολάνης.
Παρόλο που η έρευνα στον χώρο της αγοράς ήταν ενδελεχής, δεν βρέθηκαν στοιχεία που να τεκμηριώνουν επαρκώς τη μορφή του στυλοβάτη, δηλαδή της κατασκευής στην οποία ήταν τοποθετημένοι οι κίονες της στοάς. Έτσι επιλέχθηκε να οριστεί η γεωμετρία της κατασκευής του, η οποία ήταν μορφής Π και διέτρεχε τις τρεις πλευρές της στοάς, με χαλίκι γκρίζου χρώματος, αποδίδοντας το χρώμα των λίθων που υπήρχαν κάποτε εκεί.
Για την πρόσβαση στα σημεία ενδιαφέροντος της αγοράς του Δίου, έγινε επέκταση του υπάρχοντος δικτύου διαδρομών, καθιστώντας πλέον δυνατή την προσέγγιση των επισκεπτών και των Ατόμων με Αναπηρίες στην «Οικία Επιγένους», στην πλατεία της αγοράς και στα κτήρια που βρίσκονται γύρω από αυτήν. Οι διαδρομές και τα πλατώματα στάσης και θέασης επιλέχθηκε να κατασκευαστούν επιφανειακά, με κυψελωτά πλαίσια από συνθετικό υλικό, τα οποία καλύφθηκαν με χαλίκι γκρι χρώματος και επιτρέπουν την κίνηση αμαξιδίων, ακολουθώντας το ανάγλυφο του εδάφους, χωρίς να επηρεάζονται οι υποκείμενες αδιερεύνητες αρχαιολογικές περιοχές.
Η περιηγητική εμπειρία επισκεπτών και ΑμεΑ εμπλουτίστηκε με τον σχεδιασμό νέου πληροφοριακού υλικού, στο πλαίσιο του έργου ανάδειξης του τετραγώνου της αγοράς. Τοποθετήθηκαν πινακίδες πληροφόρησης σε επιλεγμένα σημεία εντός της περιοχής του οικοδομικού τετραγώνου και απτικός χάρτης για άτομα με προβλήματα όρασης στο πλάτωμα θέασης της ρωμαϊκής αγοράς, τυπώθηκαν τεύχη και φυλλάδια, δημιουργήθηκε ιστοσελίδα, σχεδιάστηκε εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μικρούς επισκέπτες του αρχαιολογικού πάρκου, ενώ μέσω της ψηφιακής εφαρμογής, που σχεδιάστηκε, οι επισκέπτες έχουν πρόσβαση σε ηχητική ξενάγηση.
