Τα νεκροταφεία των τύμβων της Πρώιμης Εποχής Σιδήρου στους πρόποδες του Ολύμπου στην περιοχή Δίου & Καρίτσας («Παρολύμπια χώρα»)

Στην παραολύμπια ζώνη του Δίου, στους υψηλούς πρόποδες του Άνω Ολύμπου, εκεί όπου ο ορεινός όγκος αρχίζει να υψώνεται απότομα, βρίσκεται ένα εκτεταμένο νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής Σιδήρου. 

Πρόκειται για ένα νεκροταφείο τύμβων που ερευνήθηκε ανασκαφικά τη δεκαετία του 1980. Μεγάλης έκτασης ανασκαφές διεξήγαγε η Αρχαιολογική Υπηρεσία του Υπουργείου Πολιτισμού στις θέσεις Γαβριά, Αραπόλακκος (Καρίτσα) και Κλαδερή (Δίου) αποκαλύπτοντας 19 τύμβους που περιείχαν 79 τάφους. Παράλληλα, την ίδια περίοδο μέρος του νεκροταφείου, στις θέσεις Άη Βασίλης και Μεσονήσι, ανασκάφηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Οι περιοχές αυτές είναι μεταξύ τους συνεχόμενες και οι ανασκαμμένοι τύμβοι αποτελούν πολύ μικρό ποσοστό του συνόλου. Παρόμοιοι τύμβοι εντοπίστηκαν σε όλους τους πρόποδες του Μακεδονικού Άνω Ολύμπου, από τα Λείβηθρα ως την Πέτρα -τουλάχιστον- και δεν ερευνήθηκαν.