Μπαίνοντας στην τειχισμένη πόλη του Δίου από την κεντρική πύλη –αυτή που βρίσκεται κοντά στα ιερά– θα συναντήσει κανείς το λεγόμενο οικοδομικό τετράγωνο της αγοράς. 

Σ’ αυτό το τετράγωνο -αριστερά του κεντρικού δρόμου- βρίσκεται το κέντρο της δημόσιας ζωής της πόλης, δηλαδή η διοικητική αγορά και οι χώροι δημόσιας λειτουργίας.

Περίπου στις αρχές του 3ου αι. μ.Χ. ένα οργανωμένο οικοδομικό πρόγραμμα έδωσε μορφή στο οικοδομικό τετράγωνο  έκτασης 25 στρεμμάτων.

Η περιοχή ανυψώθηκε σε σχέση με τον κεντρικό δρόμο κι έγινε επίπεδη προκειμένου να φιλοξενηθούν μνημειακά κτήρια, ενώ τα παλαιότερα οικοδομικά κατάλοιπα καταχώθηκαν ή χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για νέα κτίρια.

Πως έφτανε κανείς στους δημόσιους χώρους του υπερυψωμένου αυτού τετραγώνου;

Κοντά στη νότια πύλη υπήρχε μία λίθινη σκάλα˙ από αυτή παρέκαμπτε κανείς τον κεντρικό δρόμο με τα μονόχωρα καταστήματα και εργαστήρια, και ανέβαινε στην αγορά.

Πρώτα συναντούσε τα δημόσια αποχωρητήρια ή βεσπασιανές.  Αυτός ο όρος καθιερώθηκε στη ρωμαϊκή επικράτεια ως αντίδραση στο ειδικό τέλος που επέβαλε ο αυτοκράτορας Βεσπασιανός τον 1ο αι. μ.Χ. στους εμπόρους για τη συλλογή των ούρων από τα δημόσια ουρητήρια. 

Αυτός ήταν ο λεγόμενος «Φόρος των Ούρων», γι’ αυτή την πολύτιμη πρώτη ύλη, πλούσια σε ουσίες όπως ο φώσφορος και το κάλλιο, η οποία -έπειτα από επεξεργασία- χρησιμοποιούνταν, εκτός των άλλων, στο πλύσιμο των ρούχων και τη βυρσοδεψία.

Λέγεται μάλιστα πως όταν ο Τίτος, γιος του Βεσπασιανού, παραπονέθηκε για τη δυσάρεστη φύση του φόρου, ο πατέρας του έβαλε ένα χρυσό νόμισμα μπροστά στη μύτη του και τον ρώτησε αν του μύριζε άσχημα.

«Όχι», είπε ο Τίτος.

«Κι όμως αυτό προέρχεται από τον φόρο των ούρων», απάντησε ο πατέρας του, «Το χρήμα δεν βρωμάει!»

Μετά από τις βεσπασιανές η σκάλα οδηγούσε σε μια ευρύχωρη αυλή, στη μία πλευρά της οποίας ανεγέρθηκε ένα πολυτελές συγκρότημα δημοσίων λουτρών, οι λεγόμενες Μεγάλες Θέρμες που εξυπηρετούσαν τις καθημερινές ανάγκες των πολιτών, των αξιωματούχων, αλλά και των επισκεπτών της πόλης.

Στην άλλη πλευρά της αυλής, κατασκευάστηκε κι ένα μικρό στεγασμένο θέατρο, το Ωδείο. 

Το Ωδείο χωρούσε περίπου 350-400 άτομα. Εκεί γινόταν απαγγελίες κειμένων και μουσικές παραστάσεις, ενώ είναι πιθανό το κτήριο να λειτουργούσε ως χώρος συνεδριάσεων του τοπικού σώματος των βουλευτών.

Συνεχίζοντας τη βόλτα στο βόρειο τμήμα αυτού του τετραγώνου συναντά κανείς τη ρωμαϊκή αγορά του Δίου, το forum, το διοικητικό κέντρο της πόλης.

Γύρω από μια μεγάλη πλακόστρωτη πλατεία, που περιβαλλόταν στις τρεις πλευρές της από μια στοά σε σχήμα Π (porticus), βρίσκονταν δημόσια κτήρια εμπορικού χαρακτήρα, η διοικητική βασιλική και η curia [κούρια], δηλαδή το βουλευτήριο.

Η πλατεία αυτή υπήρξε χώρος συνάθροισης, στον οποίο οι πολίτες και οι επισκέπτες μπορούσαν να ενημερωθούν για τα θέματα της πόλης, αλλά και να ψυχαγωγηθούν παρακολουθώντας κηρύγματα φιλοσόφων και ρητόρων ή παίζοντας παιχνίδια.

Ακόμη, ακριβώς δίπλα στην αγορά υπήρχε ένα δεύτερο συγκρότημα λουτρών με απευθείας είσοδο από τον κεντρικό δρόμο.

Σε ένα ακόμη ψηλότερο πλάτωμα από αυτό της αγοράς, χτίστηκαν πολυτελείς ιδιωτικές οικίες, που ονομάστηκαν συμβατικά «Οικία Επιγένους» και «Οικία Εύβουλου» και αποτελούν δείγμα της πλούσιας αστικής ζωής των πολιτών.