Τα νεκροταφεία του Δίου

Η μακραίωνη ιστορία της αρχαίας πόλης του Δίου αντανακλά στο αντίστοιχα ευρύ χρονολογικό πλαίσιο των νεκροταφείων του. Βεβαιωμένο ανασκαφικά είναι πως η νεκρόπολη του Δίου βρισκόταν, ως είθισται, εκτός των τειχών. Από τις ανασκαφές που έχουν πραγματοποιηθεί έως σήμερα, προκύπτει πως αυτή εκτείνεται κυρίως βόρεια και δυτικά της αρχαίας πόλης. Σε αυτήν την περιοχή έχουν εντοπιστεί πέντε Μακεδονικοί τάφοι, οι οποίοι χρονολογούνται από τα τέλη του 4ου ως τον 2ο αι. π.Χ. Η εκτεταμένη νεκρόπολη του Δίου επιβεβαιώνεται και από την ύπαρξη πολλών επιτυμβίων μνημείων, τα οποία βρέθηκαν εντοιχισμένα στην υστερορωμαϊκή φάση της οχύρωσης της πόλης, καθώς και σε σπίτια της Καρίτσας και του Δίου. 

Ως νεκροταφείο χρησιμοποιούνταν κατά τους υστερορωμαϊκούς χρόνους και η έκταση νότια του νότιου τείχους. Στην ίδια περιοχή, με την εγκαθίδρυση του χριστιανισμού, ανοικοδομήθηκε κατά τον 5ο αι. μ.Χ. κοιμητηριακή βασιλική. 

Οι μακεδονικοί τάφοι

Στο Δίον έχουν ανασκαφεί μέχρι σήμερα πέντε μακεδονικοί τάφοι. Ο όρος μακεδονικός τάφος καθιερώθηκε στην επιστήμη για τους μεγάλους νεκρικούς θαλάμους που στεγάζονται με καμάρα, έχουν μορφολογικά ανεξάρτητη πρόσοψη και καλύπτονται από τύμβο. Οι τάφοι αυτοί επιχωριάζουν στη Μακεδονία από την εποχή της μεγάλης ακμής του μακεδονικού βασιλείου κατά τη βασιλεία του Φιλίππου Β’ έως την υποταγή της Μακεδονίας στους Ρωμαίους. 

Ο τάφος Ι βρίσκεται έξω από τη δυτική πύλη του τείχους και είναι ο παλιότερος και σημαντικότερος. Έχει πρόσοψη διακοσμημένη με τρίγλυφα και μετώπες και προθάλαμο με ιωνικούς ημικίονες. Μία μεγαλοπρεπής μαρμάρινη πόρτα οδηγούσε στον κυρίως θάλαμο όπου βρισκόταν η νεκρική κλίνη. 

Ο τάφος ΙΙ βρέθηκε στην Καρίτσα, εκεί όπου απλώνεται το νεκροταφείο του Δίου. Το δάπεδο του τάφου αποτελούνταν από χρωματιστά βότσαλα και ανάμεσα στα κτερίσματα βρέθηκε ένα θαυμάσιο γυάλινο κύπελλο. 

Ο τάφος ΙΙΙ ανασκάφτηκε λίγο δυτικότερα του Ι. Στο εσωτερικό του είχε κτιστή κλίνη και τρία βάθρα διαφόρων μεγεθών για μελλοντικές ταφές.

Ο τάφος IV  ήταν κάτω από ψηλό τύμβο στα δυτικά του χωριού Καρίτσα. Δύο αναλημματικοί τοίχοι πλαισίωναν το «δρόμο» που οδηγούσε στην είσοδο µε τα μαρμάρινα θυρόφυλλα. Ακριβώς εκεί, µμπροστά από το κατώφλι, βρέθηκε αγγείο που περιείχε τα οστά και τα κτερίσματα ενός κοριτσιού. Στο εσωτερικό ο θάλαμος είχε λευκά και πολύχρωμα κονιάματα. Από τη διακόσμηση της κατεστραμμένης ξύλινης κλίνης είχαν απομείνει µόνο λίγα κομμάτια από ελεφαντόδοντο που εικονίζουν ανθρώπους και άλογα. 

Ο τάφος V βρέθηκε δίπλα στον ΙΙ και περιείχε λίγα κτερίσματα. Ανάμεσά τους και ένα νόμισμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.